2022(e)ko irailakren 24(a), larunbata

TXINDOKI - Jaiotze basatia + Iparra galdua

 



   Lehen begiratuan lekuz kanpo zegoela iruditu zitzaidan, inguru basati eta malkartsu honetan sobran. Zahartzaroaren atarian zegoen gizona balantzaka zetorren maldan behera, malkar gaiztoan orekari ezin eutsi. Bere osotasunaren kezka izan nuen, mina hartuko zuenaren beldurra. Gu ikustean aurpegia aldatu zitzaion gizasemeari; gu ere lekuz kanpo geunden seinale, eremu isolatu honetan gurekin topo egiteak alaitu zuen, lasaitu. Xabier eta ni berriz harriturik geratu ginen, ez genuen alakorik espero;- Azken hamar urte hauetan ez zen hemendik inor ibiliko eta gaur ara tipo hau topatzen dugu, esan zuen nire lagunak. 





Urteetan sartua zegoen pertsona bat zen guregana zetorren hura, sendoa, kilo on batzuk hartua. Ez naiz ausartzen adin bat botatzen, zituenak baino gehiago ezarriko nizkiolako, leku arrotz hauek ez dute barkatzen, adina beste parametro batzuek neurtzen dute, fisikoak alegia. Urduri hasi zitzaigun hitz egiten, zalapartan, gai batetik bestera atsedenik gabe salto eginez; paraje basati honetatik gora Txindokirako biderik ba al zan galdetu zigun lehenik, desorientatua zegoela. Gorago, iristea lortu zuen puntu altuenean, arriskuan ikusi omen zuen bere burua eta lan handiz buelta hartzea lortu zuela. 





Jubilatu berria zen eta behartuta erretiroa hartua zela, orain hiru urte bihotzekoak emanda. Bizitzak bigarren aukera bat eskaini ziola zioen eta aprobetxatu nahian zebilela, mendira joaten hasia zen. Eskalatzaileak inbidia ematen genion, bere garaian, gaztetan, pauso hori ez omen zuen eman eta orain damu zen. Segurtasunez eta zuhurtziaz hautatu zuen bideak ez zuen orain asebetetzen, eta bizitza biziagoa eta basatiagoa faltan botatzen zuen.



Gu, egia esan, ezagutu berria genuen gizon hau bezala, nora gindoazen ere ez genekien, gure ipar orratza ere aspaldian hondatu zan. Gure norabidea markatzen zuena ilusio bat besterik ez zen, ezer materiala ekarriko zigun ahalegina. Gizona agurtu bezain pronto galdu genuen bistaz amildegi berdean; - ba al dago Txindoki puntarainoko biderik?. Galdera etorri zitzaidan burura, - ez dago, sortu egingo dugu-, izan zen nire erantzuna.




Xabier eta biok bat gatoz esatean iaz sortu genuen Iparra galdua bidea errepikatzeko hobe litzatekeela kateatze batekin egitea, beste bide batekin batera. Zortez Txindokiko hego hormak eskalada bideetan eskaintza handia du; arista hasieratik frontoiko hormaren azken bideraino doazen edozein bideekin konbinatu ahal izango litzateke. Baina guk aspalditik geneukan eskuetan bide berri baten krokisa, Jaiotze basatia; Joseba, Unai eta Enekoren sorkuntza, eta hura eskalatzeko gogoa eta beharra.
Baso malkartsutik oinez iristeko aukera ere ba du Iparra galduak, eta ez da itsusia; modu hori, kateatzearena, dotoreagoa iruditzen zaigu ordea.




Gure eskaladaren xehetasun batzuk emango dizkizuet, ondorioak atera ditzazuen: Jaiotze basatia Urdaburu bidearen eskuinean hasten da eta lehen luzean paralelo doaz plaka konpaktuan sabai handira iritsi arte; Urdaburu, sabaia baino lehenago ezkerretan dagoen bilera batean geratzen da eta, Jaiotze basatia sabaia eskuinera zeharkatzen du frontoi pareta aldera. Azken zati honetan, zeharkaldian, bloke zalantzagarri batzuk daude, ez da zaila baina bai delikatua. Beheran, bidearen hasieran, gu hormaren puntu baxuenetik hasi ginen, Urdaburu bidearen lehenengo bi txapak hartuz, era horretara hasierako tirada hau oso luzea geratzen da, 60m, bilera juxtu iristen zara. 


 
Lehen begiratuan, bigarren luzearen hasiera oso teknikoa izango dela sumatzen da, blokekoa. Txapa ilara batek forma apetatsuko horma trinkoan jarraitu beharreko bidea markatzen dizu, ederra da tarte hau. Era berean, zaila da mugimenduak ikustea, metodo ezberdinak probatzen azkenean lortu nuen era askean egitea, kateatzea beste une batean izan beharko da.


Jaiotze basatiaren hirugarren luzea ez genuen egin. Gure proiektuarekin jarraitu ahal izateko, aristaren hirugarren bileratik basorantz rappelatu genuen , 50 metroko rappela, eta “bira” bat segi; bira, eskalada hizkuntzan, horma zeharka zeharkatzen duen erlaitz luze bat da. Bira bat baino gehiago dago hemen, beheragokoa hartu behar da, nabariena ardi eta ahuntzen joan-etorria gaitik. Bidearen hasierara iristeko bira utzi eta tarte txiki bat igo beharko dugu erlaitz eroso bateraino.



Lehenengo luzeak zuzen tiratzen du bloke handi batek sortzen duen sabaira, eta saihestuko dugu ezkerretara zeharka jiratuz belaze eseki baterantz, hemen egingo dugu bilera. Soka finko bat dago belaze horretara igotzeko mugimenduak ziurtatzeko. Bigarren luzea bloke erraldoiaren hondoan sartzen da eta inurri baten tamainara bihurtzen gaitu bloke eseki honen dimentsioak aurkitzean. Tximinia-teknikan gainditzen da luze labur hau eta bilera eroso bat muntatuko dugun puntu batetaraino eramaten gaitu. Fisurero eta friendez egiten da bilera.


   
Hirugarren tirada bide honetako harribitxia da; bloke handiaren gainean zutik, hormari atxikiko gatzaizkio helduleku on batzuei esker. Oso bertikala da hasiera hau, beso onak eskatzen ditu. Luzearen amaierak ere aipamen bat eskatzen du; pitzadura perfektuak bidea eragozten digu, babaresaren teknikan gaindituko dugun eta mugimendu ederrak eskaintzen dizkigun arrakala. Laugarren eta azken tirada trantsizio hutsa da, aristaren azken bilerara garamatza. Hemendik rappelatuko dugu.




Ez dakit Jaiotzez basatiak garen edo Iparra galduta gabiltzan, egiten duguna gustatzen zaigula besterik ez dakit ziur.

















2022(e)ko abuztuakren 24(a), asteazkena

ORDESA - Pared de Mondarruego - Sugarra

 


Ordesaren irudi batek liluratu banau, haran ikaragarri honen sarrerakoa izan da; Torlako elizako dorre harroa, ingurune menderatuaren eta menderatu gabekoaren arteko muga, figura minuskulua okupatzen duen amildegi-oihalean, barregarria Mondarruegoren natura basatiaren aurrean.



 Goizeko seirak, oraindik eguna argitu gabea dela, gorputzeko nagiak kendu ezinik gabiltzala, ez dira orduak diskutitzen hasteko: Torlako autobus geltokian geundela Ordesarako tiketa erosi nahian, autobusaren gidariari galdetu genion ea posible zuen Paradorera doan errepide ondoan uztea. Marratik atera ez dadin programatutako makina bat balitz bezala, serio, ezetz erantzun zigun, debekatua zutela bide bazterrean geratzea. Gure harridura aurpegia ikustean erantzun deseskertua justifikatzen saiatu zen, enpresaren arau zorrotzak defendatuz, - ezin dugu edozein lekutan geratu, zeozer gertatu ezkero arazoak izan ditzazkegu, norbaitek salatu adibidez. Gizatasunik gabeko hitz horiek entzutean gure ikuspuntua eman genion; pertsonak beldurraren uztarripean bizi ginela, horrek elkartasun eza zekarrela, gure gizartearen benetako arazoa.
  Barkamena eskatu genion izandako desadostasunagatik, eta eskerrak emanez kabinako iluntasunean sartu ginen.





Ezin izango dut luzaroan ahaztu autobusak errepidearen ertzean aparkatu zuenean sortu zidan poza, paradorerako bidegurutzearen ondo-ondoan geratu zenekoa, bosteko beroa eman nion autobus gidariari; gizatasunaren sugarra piztua dago oraindik, elikatu besterik ez da egin behar, indarrez erre dadin.
Bi arrazoik eraman naute pasadizo hau kontatzera, alde batetik gizon honek egin duen balentria, ni liluratzera iritsi dena, eta bestetik Ordesako parke nazionalaren kudeaketa salatzeko; ezin dira milaka eta milaka turista erakarri, horren inguruan izugarrizko negozioa sortu eta gero inbaditzaile gisa tratatu, defendatu nahi duten ingurune basati horretako harrapakariak bagina bezala.
 
 


Esker oneko keinu hau guretzako pauso handi bat izan zen aurrean genuen erronka burutu ahal izateko; Sugarra bidearen lehen igoera eta era askean kateatzeko aukera.

Esan dudan bezala, Mondarruegoko hormara iristeko Ordesako paradore nazionalera joan behar da, eta eraikin dotore honen atzealdean hasten den bide zabalari jarraitu. Lehenik ur-biltegia aurkituko dugu, gero kanal handia, eta hortik igoko gara. Kanal zabal hori hasi bezain laster, ito batzuk ikusiko ditugu basoan sartzen den bidezidor bat markatzen; ez dugu aukera hori hartuko, kanalari jarraituko diogu. Basoko bide hau erabiliko dugu jaisteko, baina hori aurrerago kontatuko dut.

  Kanalean gora, harri-bloke handien artetik salto eginez, eta tarte luze baten ondoren, ezkerretik jaisten den beste kanal bat agertuko zaigu, Mondarruegoko horma handien azpitik jaiotzen dena; hura hartuko dugu. Guztira, bi ordu beharko ditugu horma azpira iristeko.
 
 

 
 

Ordesa ezagutzen nuela uste nuen, zein nahastuta nengoen, Mondarruegoko horma ezagutu arte ezin nuen esan Ordesako eskalada menderatzen nuenik, hain berezia egin zait, non guztiari plus bat emango niokeen.
 

 
 Sugarra bidea 2019an Mikel Zabalza eta Ekaitz Maizek sortutako eskalada bide ikusgarria da.
 
 

 
 
Ez zen hori Chemari eta nire lehen asmoa, guk aldamenean doan Picazo bidea eskalatzeko asmoa genuen, baina nahikoa izan zen Ekaitzekin telefonoz hitz egitea, sugarra piztu eta bi fenomeno horiek sortutako bide honekin amets egiteko.
 




Luzeak banatzeko harriaren zozketa egin genuenean, hori da bidezkoena, zoriak gure patua erabakitzea, Chemariri hasiera ematea egokitu zitzaion, beraz laugarren luzea niretzat zen, - behar zena izan zedin.
 
 

 

Sugarra bideak lehen luzea Picazonarekin partekatzen du, kanal ilun bat. Gero, guk aukeratu genuena diedro nabarmen baterantz tiratzen du eskuinera, eta katalanarena ezkerrera, hain nabarmena ez den gune baterantz.

Bigarren luzearen hasiera belar kanal batetik da. Tarte txiki hau bide ikaragarri honetako harri beltza da, eta hura gainditu ondoren hasten da ona dena, bost izarreko eskalada bide bat.

 

 


 

Laugarren luzearekin hasi nintzenean, ondo berotuta nengoela esan nezakeen, estutu egin behar izan nuen hirugarren tiraldia gainditzeko. Izan ere, atzeraka eroritako eremu horretan hotz sartzeak porrot egitea ekar lezaken: bileraren segurtasuna utzi bezain laster, lehen sabai bat aurkituko duzu. Pare bat friend on jarri ahal izan nituenez, oztopo hori gainditzeko adina adore eman zidaten; helduleku on batzuk hartuta, mugimendu dinamiko luzeak egin nituen, ezkerretik eskuinera, oso aereoak. Bigarren sabaiaren azpian heze zegoen, aurreko egunetako ekaitz bortitzen ondorioz, eta lan handia egin behar izan nuen tarte hori gainditzeko. Sabai handian, ezkerretik eskuinera doan zeharkaldi luze bat hasten da. Eskalada kontuetan ez da oso trebea izan behar tarte honek soken marruskadura handia sortuko zuela konturatzeko, baina aukera bakarra aurrera egitea zen. Sabai honen irteeran dago luze honen giltza, pitzadura zabal batean sartzea, offwidth krokisean jartzen du. Hamar aldiz saiatu nintzela esatea, gora eta behera, hura gainditzea lortu nuen arte, ez zen gehiegikeria izango. Ezusteko aurkikuntza bat, bi-hatz zulo bat harkaitzezko plaka leunean, funtsezkoa izan zen mugimendu zail hori gainditzeko. Jarraitzea ez zen hain zaila izan, baina bai tortura bat, soken marruskadura handiak mugitzea eragozten zidan.

 

 


 

Bilera iristeko bost metro eskas falta zitzaizkidanean, beste oztopo bat aurkitu nuen, irtengune handi bat, lurrez betetako pitzadura batek gurutzatua. Argi eta garbi ikusi nuen zuzen joanda kale egingo nuela, hainbeste kostatzen ari zitzaidan kateamendua amaitu egingo zela. Ezkerretara zeharkaldi bat ikuskatu nuen, luzeraren hasierako mugimenduetan egin nuenaren antzekoa. Erlaitz handi batean bi bloke ezegonkor zeuden, Chemariren gainera eroriko ez zirela ziurtatu eta nire lagunari abisatu ondoren hankaz bota nituenak. Ezin nintzen mugitu, sokek preso nindukaten, eskalada pauso bat eman ahal izateko soka sorta bat besoen indarrez biltzen nuen eta gero mugimendua egin. Nire egoera hain zen larria, non pitzadura salbatzailean sartu nuen fisureroa askatu behar izan nuela, gatibu nengoen. Pitzaduretan trabatzen ziren sokak hankarekin atera eta behar bezala jartzen nituen aurrera egin ahal izateko. 

 Eta odisea luze horren ondoren, bilerako atsedenaldira iritsi nintzenean, harrotasun oihua atera zitzaidan, luzea kateatu izanaren poza ikaragarria izan zen, iraunkortasunaren ondorio. 

Chemari, bileran bi ordu luze itxaron behar izan zuena, nire borrokatik kanpo egon zen, ezin zuen sinetsi nik kontatzen niona.

 

 


 

Bidearen erdia egina genuen, hormaren amaiera ez zen urrun ikusten. 
Azken hiru luzeek ildo beretik jarraitu zuten, eskalada pauso ederrak kalitate handiko harkaitzean. Bideko gauza txarren bat aipatzearren, euri garaian diedro ilunak izan ohi duen hezetasunagatik arroka estaltzen duen hauts-geruza mehea, gure kasuan haizearen indarrez hautsezko zurrunbilo bihurtzean begietan sartzen zitzaiguna, sufritzera iritsi ginen.
 
 
 
 
Aspaldi ez nuen Chemarirekin gailur bat partekatu, argazki batean hilezkortu genuen besarkada batekin ospatu genuena. Ile gutxiago eta zimur gehiago ageri dira erretratuan, baina irribarre berberak.
 

 
 Mondarruegoren hormaren jaitsierak kapitulu oso bat eskatzen du, jakinez gero ez da zaila, zaila da aurkitzea. Ekaitzek bere krokisean markatzen duen jaitsiera ondo dago; Tozalerantz abiatu eta hamabost minutura ubide zabal batekin egingo dugu topo, hau orain arte ikusi ditugunak baino erosoagoa da jaisteko. Kanal horretatik jaitsiko gara, rappela amildegiaren ertzean aurkitu arte. Bi rappeletan zelai batean jarriko gara eta berriro oinez joango gara Tozalerantz, zinta bat duen zuhaitz baten bila.
Igoera ondo planifikatu badugu, eta ez badugu ezer utzi hormaren edo kanalaren azpian, basotik jaitsi ahal izango gara, zirrara eragingo digun pasabide batean, eta arazorik gabe iritsiko gara paradorera.
 
 

 
Nekaturik nijoan errepidean behera, gaua zen dagoeneko, azken autobusa puente de los Navarros gunean hartzea erabaki genuen. Gure frontalen aura argitsuaren azpian eta autobuseko tiketak eskuetan, basozainak hesia noiz irekiko zain ginen gidariari heltzeko. - Ezin dut bidaiaririk hartu “Pradera” kanpo. Nagusiak jakiten badu arazoak izan ditzaket, baina basozainari axola ez bazaio, nik eramango zaituztet, esan zigun autobus gidariak. Harrotasunez basozain uniformea jazten zuen gazteak, edukazio handiz azpimarratu zuen arauek ez dutela horretarako aukerarik ematen.
 Eta errepideak irentsi ninduen, burua makurtuta nindoan, triste, - Ameslari inozo bat naiz, honek ez du konponbiderik.